सुबन्तसमीक्षा — वाक्यविश्लेषणम्
Capstone: parsing every subanta

पूर्वार्जितवाक्यानां प्रत्येकं सुबन्तस्य प्रातिपदिक-विभक्ति-वचन-निर्णयः ससूत्रम्।

Take real Arc A sentences apart: stem, ending, case, number and governing sūtra for every noun form.

स्मरणम् · You already know this

दश सप्ताहाः, विंशतिः पाठाः — अजन्ताः हलन्ताः सर्वनामानि संख्याः अव्ययानि च। अधुना प्रतिज्ञा — यत्किमपि सुबन्तं दृष्ट्वा प्रातिपदिकं प्रत्ययं विभक्तिं वचनं मुख्यसूत्राणि च वक्तुं शक्नोमि इति। परीक्षामहे!

Twenty lessons: vowel stems, consonant stems, pronouns, numerals, indeclinables. The promise of this level: see any noun form and name its stem, ending, case, number and key sūtras. Time to test that — and the declension engine will show you a full sūtra-trace for any stem you type.

सूत्राणि · The frame, once more

अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्

लसक 1 · अष्टा॰ 1.2.45 ↗

विश्लेषणस्य प्रथमः प्रश्नः — किं प्रातिपदिकम्?

Parsing question one: what is the stem?

स्वौजसमौट्…सुप्

लसक 2 · अष्टा॰ 4.1.2 ↗

द्वितीयः प्रश्नः — कः सुप्? का विभक्तिः? किं वचनम्?

Question two: which of the twenty-one endings — hence which case and number?

तृतीयः प्रश्नः — मार्गे कानि कार्याणि? आदेशाः (इन, स्मै, शी…), आगमाः (नुट्, नुम्, याट्, आट्, सुट्…), सन्धयः (गुणः, यण्, पूर्वसवर्णः…), अन्ते रुत्व-विसर्ग-णत्व-षत्वादीनि। एषा एव त्रिप्रश्नी सर्वस्य सुबन्तस्य कुञ्चिका।

Question three: what happened along the way? Substitutes (इन, स्मै, शी), augments (नुट्, नुम्, याट्, आट्, सुट्), sandhi (guṇa, yaṇ, pūrvasavarṇa) and the tripādī finishers (rutva, visarga, ṇatva, ṣatva). Three questions unlock every subanta.

प्रक्रिया · Worked parses from Arc A

“बालकः नद्याम् स्नाति” — नद्याम्

नदी + ङि — सप्तम्येकवचनम् (4.1.2)
नदी + आम् — ङेराम्नद्याम्नीभ्यः (7.3.116)
नदी + आ-आम् — आण्नद्याः — आट्; सवर्णदीर्घः (7.3.112)
नद्याम् — इको यणचि (6.1.77)

“गुरवे फलानि यच्छामि” — गुरवे

गुरु + ङे — चतुर्थ्येकवचनम् (4.1.2)
गुरो + ए — घेर्ङिति — गुणः (7.3.111)
गुरवे — एचोऽयवायावः (6.1.78)

“राज्ञः आज्ञा” — राज्ञः

राजन् + ङस् — षष्ठ्येकवचनम्; अजादौ भसंज्ञा (1.4.18)
राज्न् + अस् — अल्लोपोऽनः (6.4.134)
राज्ञः — श्चुत्वम्; रुत्वविसर्गौ (8.4.40)

अभ्यासः · Practice

“सः विद्वान् बालकाय मधु ददाति” — पदं विश्लेषेण योजयतु। Parse the sentence: match each word with its analysis.

“रामेण सह वनं गच्छति” — “वनम्” इत्यत्र का विभक्तिः, कः सुप्? In वनं गच्छति, which case and ending is वनम्?

“मम मातुः गृहं नगर्याम् अस्ति” — “मातुः” इत्यत्र किं सूत्रं मुख्यम्? Which sūtra shapes मातुः?

“छात्राः ________ (पुस्तक, सप्तमीबहु) पठन्ति।” Students read in the books — decline पुस्तक.

“नदीनाम्” इत्यस्य विश्लेषणसोपानानि क्रमेण। Order the parse of नदीनाम्.

“सदा सत्यं वद” — “सदा” इत्यत्र सुप् कुत्र? Where is the case ending on सदा?