स्मरणम् · You already know this
चतुर्थस्तरात् एव भवान् “अहं पठितुम् इच्छामि” “सः खादितुं गच्छति” इति वदति। तुम्-अन्तं पदं प्रयोजनं दर्शयति। अद्य तस्य तुमुन्-प्रत्ययस्य विधी द्वौ।
Since Level 4 you have said पठितुम् इच्छामि 'I want to read' and खादितुं गच्छति 'goes in order to eat.' That -तुम् is the suffix tumun. Two sūtras license it.
सूत्राणि · The sūtras
तुमुन्ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम्
क्रियार्थायां क्रियायाम् उपपदे भविष्यति अर्थे तुमुन्-ण्वुलौ — भोक्तुं व्रजति।
When one action is done for the sake of another, the purpose-verb takes tumun: भोक्तुं व्रजति 'goes to eat'.
समानकर्तृकेषु तुमुन्
इच्छार्थेषु समानकर्तृकेषु उपपदेषु तुमुन् — पठितुम् इच्छति।
With wish-verbs sharing the same agent, tumun again: पठितुम् इच्छति — exactly your Level 4 sentence.
आर्धधातुकस्येड्वलादेः
वलादेः आर्धधातुकस्य इडागमः — सेट्सु पठितुम्, अनिट्सु कर्तुम्।
Val-initial ārdhadhātuka suffixes take iṭ after seṭ roots: पठ् → पठितुम्; aniṭ roots refuse it: कृ → कर्तुम्।
तुमुनि मकारोत्तरः उकारः नकारश्च इतौ — “तुम्” श्रूयते। पित्त्वात् न कित्त्वम् — अतः गुणः भवति: कृ → कर्तुम्, श्रु → श्रोतुम्।
Of तुमुन् only तुम् sounds. It is not kit, so guṇa applies freely: कर्तुम्, श्रोतुम्, भवितुम्। The tumun word is an indeclinable — it never inflects.
प्रक्रिया · Derivations
पठ् + तुमुन् → पठितुम्
पठ् + तुम्
— तुमुन्ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम् (3.3.10) पठ् + इ + तुम्
— आर्धधातुकस्येड्वलादेः — इडागमः (7.2.35) पठितुम्
— वर्णमेलनम् — अव्ययम्
कृ + तुमुन् → कर्तुम्; गम् + तुमुन् → गन्तुम्
कृ + तुम्
— अनिट्त्वात् न इट् (3.3.10) कर्तुम्
— सार्वधातुकार्धधातुकयोः — ऋकारस्य गुणः (7.3.84) गम् + तुम् → गन्तुम्
— नश्चापदान्तस्य झलि, अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः — म् → न् (8.3.24)
अभ्यासः · Practice
तुमुन् कदा भवति? When is tumun used?
सः फलं ________ इच्छति (खाद् + तुमुन्)। He wants to eat fruit.
परीक्षताम् · Check
धातुं तुमुन्नन्तेन योजयतु। Match root and infinitive.
परीक्षताम् · Check
कर्तुम् इत्यत्र गुणः कथं, कृतः इत्यत्र न? Why guṇa in कर्तुम् but not in कृतः?
वाक्यं रचयतु। Arrange: She goes to the temple to see the god.
परीक्षताम् · Check पुनः · Reset