पाठक्रमः → Level 13 · कृदन्त-प्रकरणम् → पाठः 4
Level 13 · Lesson 4 शतृ शानच् च — गच्छन् लभमानः
Present participles: śatṛ and śānac
लटः शतृशानचौ — गच्छन्, गच्छन्ती, लभमानः इति पञ्चमस्तरस्य रूपाणि सिद्ध्यन्ति।
The present participles you spoke in Level 5 — gacchan, gacchantī, labhamānaḥ — now derived.
स्मरणम् · You already know this
पञ्चमस्तरे “गच्छन् बालः पतितः” “पठन्ती बालिका हसति” इति उक्तम्। “गच्छन्” इति लट्-अर्थस्य एव कृदन्तरूपम् — “यः गच्छति सः”। अद्य शतृ-शानचोः विधिः।
In Level 5 you said गच्छन् बालः 'the boy, while going' and पठन्ती बालिका 'the girl who is reading.' These pack a whole गच्छति-clause into one adjective. The suffixes: शतृ for parasmaipada, शानच् for ātmanepada.
सूत्राणि · The sūtras
लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे
लटः स्थाने शतृ-शानचौ आदेशौ, अप्रथमान्तेन समानाधिकरणे।
In place of laṭ come śatṛ and śānac. In शतृ only अत् sounds; in शानच् only आन।
इषुगमियमां छः
इष्-गम्-यमां छकारादेशः शिति — गम् + शप् → गच्छ।
The same rule you know from गच्छति: before a śit suffix गम् becomes गच्छ — and शप् appears here too, since śatṛ is sārvadhātuka.
आने मुक्
आने परे अदन्ताङ्गस्य मुक्-आगमः — लभ + आन → लभमान।
Before the आन of śānac, a stem in short a takes the augment म्: लभ + आन → लभमान।
शप्श्यनोर्नित्यम्
शप्-श्यनन्तात् शतुः नुम् नित्यं ङीपि — गच्छन्ती।
After śap/śyan stems, the feminine of śatṛ always takes the nasal: गच्छन्ती, पठन्ती।
प्रक्रिया · Derivations
गम् + शतृ → गच्छन्
लभ् + शानच् → लभमानः
अभ्यासः · Practice
शानच् केषां धातूनाम्? Which roots take śānac?
लभमानः इत्यत्र मकारः कः? What is the म् of लभमानः?
पठ्-धातोः शत्रन्तं स्त्रियाम् — ________ बालिका हसति। The girl, while reading, laughs: ____ बालिका हसति।
धातुं शत्रन्तेन शानजन्तेन वा योजयतु। Match root and participle.
वाक्यं रचयतु। Arrange: While going to the village, he saw a friend.