पाठक्रमः → Level 12 · तिङन्त-प्रकरणानि २ → पाठः 3
Level 12 · Lesson 3 सन्नन्तप्रकरणम् १ — पिपठिषति
The desiderative I: pipaṭhiṣati
इच्छार्थे सन्-प्रत्ययः, द्वित्वम्, अभ्यासकार्यम् — पठ् → पिपठिषति।
The suffix san for 'wants to', reduplication and abhyāsa changes: paṭh → pipaṭhiṣati.
स्मरणम् · You already know this
आर्क-ए-स्तरे “अहं पठितुम् इच्छामि” इति उक्तवान्। संस्कृतं तदर्थम् एकम् एव पदं ददाति — “पिपठिषामि”। इच्छा धातौ एव अन्तर्भवति। अद्य तस्य सन्-प्रत्ययस्य विधिं पठामः।
In Arc A you said अहं पठितुम् इच्छामि — 'I want to read.' Sanskrit can pack that whole idea into one verb: पिपठिषामि. Today we meet the suffix सन् that builds these desideratives.
सूत्राणि · The sūtras
प्रक्रिया · Derivation
- पठ् + सन् — धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा (3.1.7)
- पठ् + इ + स — आर्धधातुकस्येड्वलादेः — इडागमः (7.2.35)
- पठिस् पठिस् — सन्यङोः — द्वित्वम् (6.1.9)
- प पठिस — हलादिः शेषः — अभ्यासे आदिहल् एव शिष्यते (7.4.60)
- पि पठिस — सन्यतः — अभ्यासे अकारस्य इकारः (7.4.79)
- पिपठिष — आदेशप्रत्यययोः — सकारस्य षत्वम् (8.3.59)
- पिपठिष + शप् + ति → पिपठिषति — सनाद्यन्ता धातवः इति धातुत्वात् लट्; अतो गुणे पररूपम् (6.1.97)
सन्नन्तः अपि धातुः एव (सनाद्यन्ता धातवः) — अतः लट्-लोट्-लङादयः सर्वे भवन्ति: पिपठिषति, पिपठिषतु, अपिपठिषत्।
The desiderative stem is itself a dhātu, so the whole conjugation opens up: पिपठिषति, पिपठिषतु, अपिपठिषत् — and the noun पिपठिषा 'the desire to read.'