गच्छति पश्यति तिष्ठति — समापनम्
Capstone: गच्छति, पश्यति, तिष्ठति — every verb you speak, derived

इषुगमियमां छः, पाघ्रादिसूत्रं च — आ प्रथमस्तरात् उक्तानां क्रियापदानां व्युत्पत्तिः समाप्ता।

The famous substitutions गम् → गच्छ, दृश् → पश्य, स्था → तिष्ठ close the circle on Arc A's verbs.

स्मरणम् · You already know this

प्रथमस्तरस्य प्रथमे संवादे — ‘कुत्र गच्छति भवान्?' अद्य, अष्टादशपाठानन्तरम्, तस्य ‘गच्छति' इत्यस्य प्रत्येकं वर्णं सूत्रेण साधयितुं शक्नोति भवान्। गम्-दृश्-स्था-धातवः शिति परे आदेशान्तराणि गृह्णन्ति — इदम् अन्तिमं रहस्यम्।

Your first dialogue ever asked कुत्र गच्छति भवान्? Eighteen lessons later you can derive that गच्छति letter by letter. One last secret remains: a family of roots that swap their bodies before śit affixes — गम् → गच्छ, दृश् → पश्य, स्था → तिष्ठ.

सूत्राणि · The sūtras

इषुगमियमां छः

लसक 65 · अष्टा॰ 7.3.77 ↗

इष्-गम्-यम्-धातूनाम् अन्त्यस्य छः शिति।

Before a śit affix (here शप्) the final consonant of गम् becomes छ्: गछ् — then तुक् and श्चुत्व give गच्छ, exactly as in इच्छति (lesson 13).

पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौशीयसीदाः

लसक 66 · अष्टा॰ 7.3.78 ↗

पा-घ्रा-ध्मा-स्था-म्ना-दाण्-दृशि-ऋ-सृ-शद्-सदां स्थाने क्रमेण पिब-जिघ्र-धम-तिष्ठ-मन-यच्छ-पश्य-ऋच्छ-धौ-शीय-सीदाः शिति।

Eleven roots take whole-body substitutes before śit: पा → पिब (पिबति drinks), घ्रा → जिघ्र, ध्मा → धम, स्था → तिष्ठ, म्ना → मन, दा → यच्छ, दृश् → पश्य, ऋ → ऋच्छ, सृ → धौ, शद् → शीय, सद् → सीद. Memorise the pairs you use daily: पिबति, तिष्ठति, पश्यति, सीदति, यच्छति.

एते आदेशाः अदन्ताः — अतः शपा सह पररूपम् (अतो गुणे 6.1.97): पश्य + अ + ति → पश्यति। एवं दशसु गणेषु यः कोऽपि धातुः — भवान् इदानीं तस्य लट्-रूपं साधयितुं समर्थः। सर्वेषां धातूनां सूत्रानुक्रमणिकायै धातुरूपयन्त्रं पश्यतु।

The substitutes all end in अ, so they merge with शप् by pararūpa (6.1.97): पश्यति. With ten vikaraṇas and these substitutions in hand, every present-tense verb you have spoken since Level 1 is now derivable. Try any root in the conjugation engine and follow its sūtra-trace.

प्रक्रिया · Derivations

गम् + तिप् → गच्छति

गम् + शप् + ति — कर्तरि शप् — भ्वादिः (3.1.68)
गछ् + अ + ति — इषुगमियमां छः — मस्य छः शिति (7.3.77)
गत्छ + ति — छे च — तुक्-आगमः (6.1.73)
गच्छति — स्तोः श्चुना श्चुः — तस्य चः (8.4.40)

दृश् + तिप् → पश्यति

दृश् + शप् + ति — कर्तरि शप् (3.1.68)
पश्य + अ + ति — पाघ्राध्मा… — दृशेः पश्य-आदेशः शिति (7.3.78)
पश्यति — अतो गुणे — पररूपम् (6.1.97)

स्था + तिप् → तिष्ठति

स्था + शप् + ति — कर्तरि शप् (3.1.68)
तिष्ठ + अ + ति — पाघ्राध्मा… — स्थाः तिष्ठ-आदेशः (7.3.78)
तिष्ठति — अतो गुणे — पररूपम् (6.1.97)

अभ्यासः · Practice

धातुं लट्-रूपेण योजयतु। Match each root to its present form.

गच्छति इत्यत्र च्छ-संयोगः कथम्? How does the च्छ cluster of गच्छति arise?

पश्यति-रूपे दृश्-धातोः किम् अवशिष्टम्? How much of दृश् survives in पश्यति?

गणं विकरणेन योजयतु — पूर्णपुनरावृत्तिः। Grand review: match class to vikaraṇa.

‘सः वृक्षस्य अधः ________' (स्था, लट्, प्र.ए.)। Complete: he stands under the tree.

गच्छति-सिद्धेः क्रमं रचयतु। Order the derivation of गच्छति.