पाठक्रमः → Level 11 · तिङन्त-प्रकरणानि १ → पाठः 15
Level 11 · Lesson 15 तनादि-क्र्यादिगणौ — तनोति, क्रीणाति, जानाति
Classes 8 and 9: तनोति, क्रीणाति, जानाति
तनादिकृञ्भ्य उः — क्र्यादिभ्यः श्ना — तनोति क्रीणाति जानाति इति सिद्धयः।
Class 8's उ and class 9's श्ना: तनोति, क्रीणाति, and ज्ञा → जानाति.
स्मरणम् · You already know this
आपणे ‘फलानि क्रीणामि' इति, संभाषणे ‘अहं न जानामि' इति — नित्यप्रयोगौ। क्री-ज्ञा-धातू क्र्यादिगणीयौ — ‘ना' इति तयोः चिह्नम्। तन्-धातुः तु तनादिगणस्य आदिः — ‘उ' इति लघुतमः विकरणः।
You bargain with क्रीणामि ‘I buy' and admit अहं न जानामि ‘I do not know'. Both show class 9's ना. Class 8 is even lighter: its vikaraṇa is the single vowel उ — तनोति ‘he stretches'.
सूत्राणि · The sūtras
तनादिकृञ्भ्य उः
तन्-आदिभ्यः कृञश्च उः प्रत्ययः।
After the तनादि roots and कृ, the vikaraṇa is plain उ: तन् + उ + ति → तनो + ति → तनोति. (कृ gets its own lesson 17.)
क्र्यादिभ्यः श्ना
क्री-आदिभ्यः धातुभ्यः श्ना प्रत्ययः।
After class-9 roots the vikaraṇa is श्ना (audible: ना): क्री + ना + ति → क्रीणाति, the ण by the र्-triggered retroflexion you met in शृणोति (8.4.1-2).
ई हल्यघोः
श्नाभ्यस्तयोः आतः ई हलादौ क्ङिति सार्वधातुके (अघोः)।
Before a consonant-initial kit/ṅit sārvadhātuka the आ of श्ना becomes ई: क्रीणीतः, क्रीणीमः. Before a vowel-initial one the आ drops altogether (श्नाभ्यस्तयोरातः 6.4.112): क्रीणन्ति.
ज्ञाजनोर्जा
ज्ञा-जन्-धात्वोः जा-आदेशः शिति परे।
Before a śit affix, ज्ञा and जन् are replaced by जा: जा + ना + ति → जानाति ‘he knows'.
प्रक्रिया · Derivations
तन् + तिप् → तनोति
क्री + तिप् → क्रीणाति
ज्ञा + तिप् → जानाति
अभ्यासः · Practice
तनादिगणस्य विकरणः कः? The class-8 vikaraṇa is —
क्री-धातोः लटि प्रथमपुरुषद्विवचनम् ________। 3rd-dual present of क्री?
जानाति इत्यत्र धातुः कः? What is the root inside जानाति?
रूपं गणेन योजयतु। Match form to class.
‘अहं संस्कृतं ________' (ज्ञा, लट्, उ.ए.)। Complete: I know Sanskrit.