स्वादिगणः — सुनोति, शृणोति
The स्वादि class: सुनोति, शृणोति

स्वादिभ्यः श्नुः — श्रुवः शृ च — सुनोति शृणोति इति रूपसिद्धिः।

Class 5 inserts श्नु; श्रु becomes शृ and joins this class: सुनोति, शृणोति.

स्मरणम् · You already know this

द्वितीयस्तरे ‘श‍ृणोतु!' इति आज्ञा अभ्यस्ता। धातुः श्रु — रूपे तु ‘शृणो' इति। र्-कारः कुत्र गतः? णकारः कुतः आगतः? स्वादिगणः उत्तरं ददाति।

Since Level 2 you have said शृणोतु ‘please listen!'. The root is श्रु — but the form shows शृणो. Where did the र् go, and where did that retroflex ण come from? Class 5 explains both.

सूत्राणि · The sūtras

स्वादिभ्यः श्नुः

लसक 44 · अष्टा॰ 3.1.73 ↗

सु-आदिभ्यः धातुभ्यः शपं बाधित्वा श्नुः प्रत्ययः।

After class-5 roots (सु ‘press' first), the vikaraṇa श्नु (audible: नु) replaces शप्.

श्नु अपित् — धातोः गुणः न। किन्तु नु-स्वरस्य गुणः पित्सु तिङ्सु भवति — सुनो + ति। अपित्सु न — सुनुतः। अजादौ यण् — हुश्नुवोः सार्वधातुके (6.4.87) — सुन्व् + अन्ति।

श्नु is apit, so the root never takes guṇa. But the उ of नु itself takes guṇa before pit endings: सुनोति. Before ṅit-like endings it stays: सुनुतः. Before vowels it becomes व् by 6.4.87 (the same rule as जुह्वति): सुन्वन्ति.

श्रुवः शृ च

लसक 45 · अष्टा॰ 3.1.74 ↗

श्रुधातोः श्नुः, श्रुवः च शृ-आदेशः।

श्रु ‘hear' (though listed in class 1) takes श्नु, and the root itself is replaced by शृ: शृ + नु + ति.

रषाभ्यां नो णः समानपदे

लसक 46 · अष्टा॰ 8.4.1 ↗

रेफषकाराभ्यां परस्य नकारस्य णत्वं समानपदे।

Within a word, न् after र् or ष् becomes ण् — even at a distance, if only vowels, gutturals, labials etc. intervene (अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि 8.4.2). For ऋ-vowels the tradition adds the vārttika ऋवर्णान्नस्य णत्वं वाच्यम् — so शृ + नु → शृणु.

प्रक्रिया · Derivations

सु + तिप् → सुनोति

सु + श्नु + ति — स्वादिभ्यः श्नुः (3.1.73)
सु + नु + ति — शकारः इत् — लोपः
सु + नो + ति — सार्वधातुकार्धधातुकयोः — नु-गुणः पिति (7.3.84)
सुनोति — एवं सुनुतः सुन्वन्ति

श्रु + तिप् → शृणोति

श्रु + ति — श्रु श्रवणे — लट्-तिप्
शृ + नु + ति — श्रुवः शृ च — श्नुः, शृ-आदेशश्च (3.1.74)
शृ + णु + ति — ऋवर्णान्नस्य णत्वं वाच्यम् इति वार्त्तिकम्
शृणोति — नु-गुणः पिति — एवं शृणुतः शृण्वन्ति

अभ्यासः · Practice

स्वादिगणस्य विकरणः कः? The class-5 vikaraṇa is —

सु-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचनम् ________। 3rd-plural present of सु?

शृणोति इत्यत्र णत्वस्य निमित्तं किम्? What causes the ण in शृणोति?

रूपं वचनेन योजयतु। Match the forms of श्रु.

आज्ञायां (लोटि) — ‘________!' इति वदामः (श्रु, प्र.ए.)। The polite command ‘let him/her listen' is ____.