जुहोत्यादिगणः — जुहोति
The जुहोत्यादि class: जुहोति

जुहोत्यादिभ्यः श्लुः — श्लौ द्विर्वचनम् — जुहोति जुहुतः जुह्वति।

Class 3 replaces शप् with श्लु, which triggers reduplication: जुहोति, जुहुतः, जुह्वति.

स्मरणम् · You already know this

यज्ञप्रसङ्गे ‘अग्नौ आज्यं जुहोति' इति श्रुतम्। हु-धातुः ‘दाने' — किन्तु रूपे द्विः हु-शब्दः इव भाति। तत् लिट्-वत् द्विर्वचनम्, परन्तु लटि एव!

You may have heard जुहोति ‘he offers (into the fire)'. The root is just हु — yet the word seems to contain हु twice. Class 3's trick: reduplication in the present itself.

सूत्राणि · The sūtras

जुहोत्यादिभ्यः श्लुः

लसक 38 · अष्टा॰ 2.4.75 ↗

जुहोति-आदिभ्यः धातुभ्यः शपः श्लुः।

After class-3 roots, शप् is elided by श्लु — a special deletion whose very name becomes a trigger.

श्लौ

लसक 39 · अष्टा॰ 6.1.10 ↗

श्लौ सति धातोः द्वे भवतः।

When श्लु has applied, the root reduplicates. Abhyāsa rules follow: हलादिः शेषः (7.4.60), and कुहोश्चुः (7.4.62) turns the abhyāsa ह् into a palatal — झ् — which अभ्यासे चर्च (8.4.54) then makes ज्: हु हु → झु हु → जु हु.

अदभ्यस्तात्

लसक 40 · अष्टा॰ 7.1.4 ↗

अभ्यस्तात् परस्य झस्य अत्-आदेशः।

After a reduplicated (abhyasta) stem, झ becomes अत् instead of अन्त् — hence जुह्वति, not जुहुन्ति.

हुश्नुवोः सार्वधातुके

लसक 41 · अष्टा॰ 6.4.87 ↗

हुधातोः श्न्वन्ताङ्गस्य च उवर्णस्य यण् अचि सार्वधातुके।

The उ of हु (and of श्नु-final stems, lesson 12) becomes व् before a vowel-initial sārvadhātuka: जुहु + अति → जुह्वति.

पित्सु गुणः — जुहो + ति = जुहोति। अपित्सु ङिद्वत्त्वात् न गुणः — जुहुतः। अजादौ झादेशे यण् — जुह्वति। त्रीणि रूपाणि, त्रयः नियमाः।

The three third-person forms show the whole system: pit ति allows guṇa (जुहोति), ṅit-like तस् blocks it (जुहुतः), and the vowel-initial अति of the plural triggers यण् (जुह्वति).

प्रक्रिया · Derivations

हु + तिप् → जुहोति

हु + शप् + ति — कर्तरि शप् (3.1.68)
हु + ति — जुहोत्यादिभ्यः श्लुः (2.4.75)
हु हु + ति — श्लौ — द्विर्वचनम् (6.1.10)
झु हु + ति — कुहोश्चुः — अभ्यासे चुत्वम् (7.4.62)
जु हु + ति — अभ्यासे चर्च — जश्त्वम् (8.4.54)
जुहोति — सार्वधातुकार्धधातुकयोः — गुणः (उ → ओ) (7.3.84)

हु + झि → जुह्वति

जुहु + झि — श्लु-द्विर्वचनादिकं पूर्ववत्
जुहु + अति — अदभ्यस्तात् — झस्य अत् (7.1.4)
जुह्व् + अति — हुश्नुवोः सार्वधातुके — यण् (उ → व्) (6.4.87)
जुह्वति — वर्णमेलनम्

अभ्यासः · Practice

जुहोत्यादिगणे शपः का गतिः? What happens to शप् in class 3?

हु-धातोः लटि प्रथमपुरुषद्विवचनम् ________। The लट् 3rd-dual of हु is ____.

जुह्वति इत्यत्र ‘अति' (न तु अन्ति) कुतः? Why अति, not अन्ति, in जुह्वति?

रूपं वचनेन योजयतु। Match the forms of हु.