अदादिगणः — अस्ति, अत्ति, याति
The अदादि class: अस्ति, अत्ति, याति

अदिप्रभृतिभ्यः शपो लुक् — विकरणरहितानि रूपाणि अस्ति-सन्ति-अत्ति-यान्ति।

Class 2 deletes शप् entirely: the root meets the ending face to face — अस्ति, सन्ति, अत्ति, याति.

स्मरणम् · You already know this

प्रथमवाक्यम् एव — ‘कथम् अस्ति भवान्?' अस्ति, सन्ति, अस्मि — एतेषु शप्-विकरणस्य अ-कारः न दृश्यते। कुतः? अदादिगणे शपः लुक् भवति।

Your first ever sentence used अस्ति. Notice there is no अ between root and ending — अस्ति, not अस-ति-with-a. In class 2 (अदादि) the शप् is inserted and then deleted, so root and ending collide directly.

सूत्राणि · The sūtras

अदिप्रभृतिभ्यः शपः

लसक 34 · अष्टा॰ 2.4.72 ↗

अद्-आदिभ्यः धातुभ्यः शपः लुक्।

After the roots of the अदादि class, शप् is elided (लुक्). The class is named from its first root अद् ‘to eat'.

श्नसोरल्लोपः

लसक 35 · अष्टा॰ 6.4.111 ↗

श्नस्य अस्तेश्च अकारस्य लोपः किति ङिति सार्वधातुके परे।

The अ of the vikaraṇa श्न (lesson 14) and of the root अस् drops before a kit/ṅit sārvadhātuka. So अस् + तः → स्तः, अस् + अन्ति → सन्ति, अस् + मः → स्मः.

अस्-धातोः नव रूपाणि — अस्ति स्तः सन्ति · असि स्थः स्थ · अस्मि स्वः स्मः। पित्सु (ति सि मि) अकारः तिष्ठति; अपित्सु ङिद्वत्त्वात् अल्लोपः।

That single rule explains the whole paradigm: the अ survives only before the pit endings ति, सि, मि (अस्ति, असि, अस्मि) and drops everywhere else (स्तः, सन्ति, स्थः, स्थ, स्वः, स्मः).

खरि च

लसक 36 · अष्टा॰ 8.4.55 ↗

खरि परे झलां चरादेशः — अद् + ति → अत्ति।

Before a khar consonant, a jhal becomes its char (unvoiced unaspirate): the द् of अद् becomes त् before ति — अत्ति ‘he eats'.

अकः सवर्णे दीर्घः

लसक 37 · अष्टा॰ 6.1.101 ↗

अकः सवर्णे अचि परे पूर्वपरयोः दीर्घ एकादेशः।

Like vowels merge long: या + अन्ति → यान्ति ‘they go'. The root या keeps its आ before consonant endings — याति, यातः.

प्रक्रिया · Derivations

अस् + झि → सन्ति

अस् + शप् + झि — कर्तरि शप् (3.1.68)
अस् + झि — अदिप्रभृतिभ्यः शपः — शपो लुक् (2.4.72)
अस् + अन्ति — झोऽन्तः (7.1.3)
स् + अन्ति — श्नसोरल्लोपः — अस्तेः अल्लोपः (झिः ङिद्वत्) (6.4.111)
सन्ति — वर्णमेलनम्

अद् + तिप् → अत्ति

अद् + ति — शपो लुक् (2.4.72)
अत् + ति — खरि च — चर्त्वम् (8.4.55)
अत्ति — एवम् अत्तः अदन्ति; अत्सि; अद्मि

अभ्यासः · Practice

अदादिगणे विकरणस्य का गतिः? What happens to the vikaraṇa in class 2?

अस् + तस् → ________। अस् + तस् gives ____.

रूपं धातुना योजयतु। Match each form to its root.

अत्ति इत्यत्र द्विः तकारः कुतः? Why the double त् in अत्ति?

अस्-धातोः मध्यमपुरुषैकवचनम् ________। 2nd-singular of अस् (you are)?