विधिलिङ् आशीर्लिङ् च — भवेत्, भूयात्
विधिलिङ् and आशीर्लिङ्: भवेत् and भूयात्

यासुट्-आगमः, सलोपः, अतो येयः — भवेत्; किदाशिषि — भूयात्।

The यासुट् augment builds both the optative भवेत् and the benedictive भूयात्.

स्मरणम् · You already know this

चतुर्थस्तरे ‘जलं पिबेत्, सत्यं वदेत्' इति विधिवाक्यानि, मङ्गलपाठे ‘शुभं भूयात्' इति आशीः — उभयत्र लिङ्-लकारः, परं भिन्नरूपः। कुतः ए-कारः? कुतः या-कारः? अद्य पश्यामः।

You advise with पिबेत् and वदेत् (Level 4) and bless with शुभं भूयात्. Both are लिङ् — the same यास् augment, but with guṇa in भवेत् and without it in भूयात्.

सूत्राणि · The sūtras

विधिनिमन्त्रणामन्त्रणाधीष्टसंप्रश्नप्रार्थनेषु लिङ्

लसक 25 · अष्टा॰ 3.3.161 ↗

विधि-निमन्त्रणादिषु अर्थेषु धातोः लिङ् भवति।

लिङ् expresses injunction, invitation, permission, deliberation, request — ‘one should…'.

यासुट् परस्मैपदेषूदात्तो ङिच्च

लसक 26 · अष्टा॰ 3.4.103 ↗

लिङः परस्मैपदानां यासुट्-आगमः, सः ङिद्वत्।

In लिङ् the parasmaipada endings receive the initial augment यासुट् (= यास्), which counts as ṅit — so no guṇa can ride on it.

ततः त्रीणि कार्याणि — लिङः सलोपोऽनन्त्यस्य (7.2.79) इति अनन्त्यसकारलोपः; अतो येयः (7.2.80) इति अदन्तात् यासः इय्-आदेशः; लोपो व्योर्वलि (6.1.66) इति वलि परे य्-लोपः। भव + इय् + त् → भवे + य् + त् → भवेत्।

Then three clean-ups: the non-final स् of यास् drops (7.2.79); after an अ-stem यास् becomes इय् (7.2.80), whose इ fuses with the stem's अ into ए; and य् vanishes before a consonant (6.1.66). Result: भवेत्.

आशिषि लिङ्लोटौ

लसक 27 · अष्टा॰ 3.3.173 ↗

आशीरर्थे लिङ् लोट् च भवतः।

For blessings, लिङ् (and लोट्) are used — this आशीर्लिङ् has its own treatment.

किदाशिषि

लसक 28 · अष्टा॰ 3.4.104 ↗

आशिषि लिङः यासुट् कित्।

In the benedictive the यासुट् is kit — therefore guṇa is blocked (क्ङिति च 1.1.5): भू stays भू, giving भूयात्. The benedictive is also ārdhadhātuka (लिङाशिषि 3.4.116), so no शप् appears.

प्रक्रिया · Derivations

भू + लिङ् (विधौ) → भवेत्

भू + शप् + ति → भव + ति — विधिलिङ् सार्वधातुकः — शप्-गुणादयः पूर्ववत्
भव + यास् + त् — यासुट्-आगमः; इतश्च इति इकारलोपः (3.4.103)
भव + या + त् — लिङः सलोपोऽनन्त्यस्य (7.2.79)
भव + इय् + त् — अतो येयः — यासः इय् (7.2.80)
भवे + य् + त् — आद्गुणः — अ + इ → ए (6.1.87)
भवेत् — लोपो व्योर्वलि — य्-लोपः (6.1.66)

भू + लिङ् (आशिषि) → भूयात्

भू + यास् + त् — यासुट्; आर्धधातुकत्वात् शप् नास्ति (3.4.103)
भू + यास् + त् — किदाशिषि — कित्त्वात् गुणनिषेधः (3.4.104)
भूयात् — स्कोः संयोगाद्योरन्ते च — संयोगादिसकारलोपः (8.2.29)

अभ्यासः · Practice

भवेत् इत्यत्र एकारः कुतः? Where does the ए of भवेत् come from?

आशीर्लिङि भू-धातोः रूपम् ________। The benedictive of भू is ____.

भूयात् इत्यत्र गुणाभावः केन? What blocks guṇa in भूयात्?

रूपम् अर्थेन योजयतु। Match form to meaning.