पाठक्रमःLevel 11 · तिङन्त-प्रकरणानि १ → पाठः 5

Level 11 · Lesson 5

लुट् लृट् च — भविता, भविष्यति
लुट् and लृट्: भविता and भविष्यति

स्यतासी लृलुटोः, इडागमः, डारौरसः — द्वौ भविष्यन्तौ लकारौ।

The two futures: स्य/तास् insertion, the iṭ augment, and why भविता has no ति at all.

स्मरणम् · You already know this

चतुर्थस्तरे भवान् ‘श्वः ग्रामं गमिष्यामि' इति उक्तवान्। तत्र ‘इष्य' इति खण्डः कुतः? सः स्य-प्रत्ययः इडागमश्च। अद्य भविष्यति-भविता-रूपयोः सिद्धिः।

In Level 4 you said गमिष्यामि, भविष्यति. That इष्य chunk is the future marker स्य plus the glue-vowel इट्. There is also a second, more formal future — भविता ‘he will be (some day after today)'.

सूत्राणि · The sūtras

लृट् शेषे च
लसक 15 · अष्टा॰ 3.3.13
भविष्यति अर्थे धातोः लृट् भवति।
लृट् expresses the future in general.
अनद्यतने लुट्
लसक 16 · अष्टा॰ 3.3.15
अनद्यतने भविष्यति अर्थे लुट्।
लुट् is used for a future excluding today — tomorrow or later.
स्यतासी लृलुटोः
लसक 17 · अष्टा॰ 3.1.33
लृ-इत्यनेन लृट्-लृङौ गृह्येते — तयोः स्यः, लुटि तासिः, धातोः परः।
Before लृट्/लृङ् the affix स्य is inserted after the root; before लुट्, तासि (= तास्).
आर्धधातुकस्येड् वलादेः
लसक 18 · अष्टा॰ 7.2.35
वलादेः आर्धधातुकस्य इडागमः भवति।
An ārdhadhātuka affix beginning with a val consonant (any consonant except य्) takes the initial augment इट्. So स्य → इष्य, तास् → इतास् after भू.
लुटः प्रथमस्य डारौरसः
लसक 19 · अष्टा॰ 2.4.85
लुटः प्रथमपुरुषस्य तिङां स्थाने डा रौ रस् इत्यादेशाः।
In लुट् the third-person endings become डा, रौ, रस्: भविता, भवितारौ, भवितारः. The ड् of डा is it — and being ḍit it lops off the टि (final आस्) of तास्.

प्रक्रिया · Derivations

भू + लृट् → भविष्यति
  1. भू + स्य + ति — स्यतासी लृलुटोः; तिप्-आदेशः (3.1.33)
  2. भू + इस्य + ति — आर्धधातुकस्येड् वलादेः — इडागमः (7.2.35)
  3. भो + इस्य + ति — सार्वधातुकार्धधातुकयोः — गुणः (7.3.84)
  4. भव् + इस्य + ति — एचोऽयवायावः (6.1.78)
  5. भविष्यति — आदेशप्रत्यययोः — षत्वम् (स् → ष्) (8.3.59)
भू + लुट् → भविता
  1. भू + तास् + ति — स्यतासी लृलुटोः — तासिः (3.1.33)
  2. भू + तास् + डा — लुटः प्रथमस्य डारौरसः (2.4.85)
  3. भू + इतास् + डा — आर्धधातुकस्येड् वलादेः (7.2.35)
  4. भवितास् + डा → भवित् + आ — डित्त्वात् टिलोपः (आस्-लोपः); गुणायादेशौ पूर्ववत्
  5. भविता — वर्णमेलनम् — एवं भवितारौ भवितारः

अभ्यासः · Practice

‘श्वः सः ग्रामं गन्ता' — अत्र कः लकारः? In श्वः सः ग्रामं गन्ता, which lakāra?
भू + स्य → भविष्य — मध्ये आगमः ________। Which augment appears between भू and स्य?
लुट्-रूपं वचनेन योजयतु। Match the लुट् forms.
भविष्यति इत्यत्र षकारः केन? What turns स् into ष् in भविष्यति?