पाठक्रमः → Level 9 · सन्धि-प्रकरणानि → पाठः 17
Level 9 · Lesson 17 रो रि, दीर्घश्च — विसर्गसन्धिसमीक्षा
Visarga sandhi IV — harī ramyaḥ, sa, saiṣaḥ (visarga review)
रेफात् रेफे परे पूर्वलोपः दीर्घश्च; एतत्तदोः सुलोपः; पादपूरणे सकारलोपः; विसर्गसन्धीनां समीक्षा।
r drops before r with lengthening (हरी रम्यः), सः and एषः shed their endings (स गच्छति, सैषः) — and a review of the whole visarga system.
स्मरणम् · You already know this
“स गच्छति”, “एष बालः” — विसर्गं विना एव भवान् वदति स्म! तथा “पुना रमते”, “हरी रम्यः” इत्यत्र रेफः लुप्तः पूर्वस्वरः च दीर्घः। अद्य एते विशेषाः, ततः सम्पूर्णविसर्गसमीक्षा।
You never said सः गच्छति — always स गच्छति. And where two r-sounds would collide (हरिः + रम्यः) one vanishes and the vowel stretches: हरी रम्यः. Today these special cases, then a review of the whole visarga machine.
सूत्राणि · The sūtras
हरिस् + रम्यः → हरिर् + रम्यः → रेफलोपे इकारस्य दीर्घः — हरी रम्यः। पुनर् + रमते → पुना रमते। शम्भुस् + राजते → शम्भू राजते।
हरिः + रम्यः: the ru-born र् meets the र् of रम्यः, drops, and leaves its weight on the vowel: हरी रम्यः. Likewise पुना रमते and शम्भू राजते. The lengthening is the dropped r's parting gift.
स गच्छति, एष विष्णुः — हलि नित्यः सुलोपः। पद्ये च — “सैष दाशरथी रामः” — सः + एषः इत्यत्र सकारलोपे अ + ए → ऐ वृद्धिः।
Hence everyday स गच्छति and एष विष्णुः. In verse the famous सैष दाशरथी रामः: सः + एषः sheds its s for the metre, and अ + ए fuse by वृद्धिरेचि into सैषः.