पाठक्रमः → Level 9 · सन्धि-प्रकरणानि → पाठः 5
Level 9 · Lesson 5 वृद्धिरेचि — वृद्धिसन्धिः
Vṛddhi sandhi — a/ā plus e/o/ai/au
अवर्णात् एचि परे वृद्ध्येकादेशः; धातौ ऋति परे विशेषवृद्धिः।
After a/ā a following ec vowel fuses to vṛddhi (ai, au) — plus two special cases with verbs.
स्मरणम् · You already know this
षष्ठस्तरपर्यन्तं भवान् “तथैव”, “सदैव”, “अद्यैव” इति शतवारम् उक्तवान्। तथा + एव = तथैव — अ-आ + ए → ऐ। आद्गुणस्य अपवादः अयम् — एचि परे गुणः न, वृद्धिः एव।
तथैव, सदैव, अद्यैव — you have said these countless times. तथा + एव = तथैव: ā + e fused into ai. This rule overrides guṇa: when the second vowel is an ec, the fusion jumps to vṛddhi.
सूत्राणि · The sūtras
“आत्” इति अनुवर्तते। अ-आ + ए-ऐ → ऐ; अ-आ + ओ-औ → औ। आद्गुणस्य अपवादः — परत्वात् विशेषविहितत्वाच्च वृद्धिः बाधते गुणम्।
With आत् continuing from 6.1.87: a/ā + e/ai → ऐ, and a/ā + o/au → औ. Being the more specific rule for ec, it sets aside आद्गुणः — hence चैव, not “चेव”.
उप + एति = उपैति, उप + एधते = उपैधते। अत्र धातोः एकारः गुणजः इति विशेषः — तथापि वृद्धिः एव।
उप + एति = उपैति ‘approaches’, उप + एधते = उपैधते. A pin-point rule guaranteeing vṛddhi with these verb forms.
प्र + ऋच्छति → आद्गुणे प्राप्ते वृद्धिः — आर् (उरण् रपरः) — प्रार्च्छति। धातौ एव अयं विशेषः; अन्यत्र कृष्णर्द्धिः इव गुणः।
प्र + ऋच्छति ‘asks/goes forth’: guṇa would give प्रर्च्छति, but with a dhātu the fusion is vṛddhi आ — and by उरण् रपरः it is r-attached: आर् — प्रार्च्छति. Outside verbs (कृष्णर्द्धिः) guṇa stands.