संज्ञासमापनम् — इको यणचि
Capstone: all saṃjñās at work in iko yaṇ aci

एकस्मिन् सूत्रे सर्वासां संज्ञानां परिभाषाणां च समन्वयः; नवमस्तरस्य सन्धिप्रवेशः।

One sandhi sūtra read with every tool from this level — and the doorway to Level 9.

स्मरणम् · You already know this

‘अस्त्येव’, ‘इत्युक्तम्’, ‘मध्वरिः’ — एवं भवान् अजानन् अपि यण्सन्धिं नित्यं करोति। अस्मिन् स्तरे यानि उपकरणानि सङ्गृहीतानि — इत्, लोपः, प्रत्याहारः, सवर्णः, स्थानषष्ठी, अन्तरतमः — तैः सर्वैः अद्य एकं सूत्रं सम्पूर्णतया पठामः। इदम् एव शास्त्रपठनम्।

Every time you say अस्त्येव or इत्युक्तम् you perform yaṇ sandhi without thinking. Today we take the whole toolkit you built this level — its, lopa, pratyāhāras, savarṇa, the genitive-of-place, antaratama — and read one sūtra completely. This is what reading śāstra means.

सूत्रम् · The sūtra

इको यणचि

लसक 30 · अष्टा॰ 6.1.77 ↗

इकः स्थाने यण् भवति अचि परे।

In place of an ik vowel comes the corresponding yaṇ, when a vowel follows.

पदच्छेदः — इकः + यण् + अचि। इकः षष्ठी → ‘स्थाने’ (षष्ठी स्थानेयोगा 1.1.49)। अचि सप्तमी → ‘पूर्वस्य कार्यम्’ (तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य 1.1.66)। इक् यण् अच् इति त्रयः प्रत्याहाराः (आदिरन्त्येन सहेता 1.1.71); इक्-ग्रहणे सवर्णाः दीर्घाः अपि (1.1.69)। चतुर्षु यण्सु कः? अन्तरतमः (स्थानेऽन्तरतमः 1.1.50)। एकेन सूत्रेण अष्टौ अन्यानि जागर्ति!

Padaccheda: इकः + यण् + अचि. The genitive इकः means 'in place of' (1.1.49). The locative अचि points the operation at what precedes (1.1.66). इक्, यण्, अच् are pratyāhāras built by 1.1.71, with इक् reaching its long savarṇas via 1.1.69. Among the four yaṇ sounds, the closest one wins (1.1.50). One little sūtra quietly wakes up eight others.

प्रक्रिया · Derivations

अस्ति + एव → अस्त्येव

अस्ति + एव — इकः (इ) अचि (ए) परे — यण् प्राप्तः (6.1.77)
अस्त् इ + एव — तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य — एकारात् पूर्वस्य इकारस्य (1.1.66)
अस्त्य् + एव — स्थानेऽन्तरतमः — तालव्यस्य इकारस्य तालव्यः य् (1.1.50)
अस्त्येव — वर्णमेलनम्

मधु + अरिः → मध्वरिः

मधु + अरिः — इकः (उ) अचि (अ) परे (6.1.77)
मध्व् + अरिः — ओष्ठ्यस्य उकारस्य ओष्ठ्यः व् — अन्तरतमः (1.1.50)
मध्वरिः — वर्णमेलनम्

शब्दाः · Level vocabulary recap

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
वृद्धिः / गुणः	ā ai au / a e o	1.1.1, 1.1.2
इत् · लोपः	silent marker · its disappearance	1.3.2-1.3.9
प्रत्याहारः · सवर्णः	sound-span · homogeneous sound	1.1.71, 1.1.9
संयोगः · अनुनासिकः	cluster · nasal	1.1.7, 1.1.8
ह्रस्व-दीर्घ-प्लुताः	1-, 2-, 3-mātrā vowels	1.2.27
टिः · उपधा · घुः	final-vowel segment · penult · dā/dhā roots	1.1.64, 1.1.65, 1.1.20
स्थानी · आदेशः · अन्तरतमः	replaced · replacement · closest match	1.1.49-1.1.55
यथासंख्यम् · विप्रतिषेधः	in-order mapping · equal-rule conflict	1.3.10, 1.4.2

अभ्यासः · Practice

‘अस्ति + एव’ — सूत्रप्रयोगक्रमं रचयतु। Arrange the reasoning steps for अस्ति + एव.

सूत्रं कार्येण योजयतु। Match each helper sūtra to its job in 6.1.77.

मधु + अरिः → ________। Apply yaṇ sandhi: मधु + अरिः.

‘इको यणचि’ इत्यत्र दीर्घ-ई-कारः अपि गृह्यते — केन? Why does 6.1.77 also catch long ī (as in सुधी + उपास्यः)?

अग्रिमे स्तरे किं पठिष्यामः? What comes next, in Level 9?

अभिनन्दनम्! संज्ञापरिभाषाप्रकरणं समाप्तम्। यत् भवान् वर्षत्रयं मुखेन उक्तवान्, तत् अधुना सूत्रैः द्रष्टुं शक्नोति। नवमस्तरे प्रतिदिनभाषितानां सन्धीनां सम्पूर्णा प्रक्रिया प्रतीक्षते।

Congratulations — the saṃjñā-paribhāṣā section is complete. Everything you spoke by habit, you can now watch the sūtras assemble. In Level 9 the sandhis of your daily speech get their full derivations.