पाठक्रमःLevel 6 · प्रवाहः → पाठः 10

Level 6 · Lesson 10

मित्राय पत्रम्
Writing a letter to a friend

व्यक्तिगतपत्रस्य रचना — सम्बोधनं, कुशलपृच्छा, समापनं च।

The shape of a personal Sanskrit letter: salutation, body, and sign-off.

श्रवणम् · Listen

पत्रलेखनात् पूर्वम्

आदित्यः — अम्ब, चैतन्यः ग्रामं प्रतिगतः। तस्मै सन्देशं प्रेषयामि वा?
Mother, Chaitanya has gone back to his village. Shall I send him a message?
माता — सन्देशः क्षणिकः, पत्रं तु चिरस्मरणीयम्। संस्कृतेन पत्रं लिख!
A message is fleeting; a letter is remembered long. Write him a letter in Sanskrit!
आदित्यः — अस्तु! कथम् आरभे?
Okay! How do I begin?
माता — “प्रिय मित्र” इति सम्बोधनं, ततः कुशलपृच्छा, अन्ते “भवदीयं मित्रम्” इति।
Open with ‘dear friend’, then ask after his welfare, and close with ‘your friend’.

पत्रम् · The letter

बेङ्गळूरुनगरम्, जून्-मासस्य दशमः दिनाङ्कः।

प्रिय मित्र चैतन्य, सस्नेहं नमस्ते।

अहम् अत्र कुशली। भवान् अपि सपरिवारं कुशली इति आशासे। अस्माकं विद्यालये अधुना संस्कृतसप्ताहः प्रचलति। अहं श्लोकवाचनस्पर्धायां भागं गृहीतवान्, द्वितीयं स्थानं च प्राप्तवान्! भवान् ग्रामे किं किं करोति? तत्रत्याः वार्ताः लिखतु। अवकाशे भवतः ग्रामं द्रष्टुम् इच्छामि।

भवतः पत्रस्य प्रतीक्षां करोमि।

इति भवदीयं मित्रम्, आदित्यः।

विवरणम् · Explanation

पत्रस्य पञ्च अङ्गानि — १. स्थानं दिनाङ्कश्च। २. सम्बोधनम् — “प्रिय मित्र”। ३. कुशलवार्ता — “अहम् अत्र कुशली, भवान् अपि कुशली इति आशासे”। ४. मुख्यविषयः। ५. समापनम् — “इति भवदीयं मित्रम्”। स्त्री लिखति चेत् “कुशलिनी” “भवदीया सखी” इति।

A personal letter has five parts: place and date; the salutation प्रिय मित्र (vocative); the welfare line — I am well, I hope you are too (आशासे, ‘I hope’); the main news; and the sign-off इति भवदीयं मित्रम्. A woman writes कुशलिनी for ‘well’ and may sign भवदीया सखी. The closing request भवतः पत्रस्य प्रतीक्षां करोमि keeps the correspondence alive.

सुभाषितम् · Verse of the day

न चोरहार्यं न च राजहार्यं न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि। व्यये कृते वर्धत एव नित्यं विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्॥

अर्थः — विद्यारूपं धनं चोरैः न हर्तुं शक्यं, राज्ञा न ग्राह्यं, भ्रातृभिः न विभाज्यं, न च भाररूपम्; व्यये कृते नित्यं वर्धते एव — अतः सर्वधनेषु प्रधानम्।

The wealth of knowledge cannot be stolen by thieves, seized by kings, divided among brothers, and it weighs nothing; spent, it only grows — therefore it is the chief of all wealth. A fitting verse for a letter about studies.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः Meaning टिप्पणी · Note
पत्रम् letter
सस्नेहम् with affection
कुशली / कुशलिनी well, in good health (m./f.)
आशासे I hope आशास्, ātmanepada
सपरिवारम् with the family
प्रतीक्षा waiting, expectation
भवदीयः / भवदीया yours (m./f.)
अवकाशः holiday, free time

अभ्यासः · Practice

व्यक्तिगतपत्रे किं सम्बोधनं युक्तम्? Which salutation suits a personal letter?
अहम् अत्र ________। भवान् अपि कुशली इति आशासे। I am WELL here (a man writing).
वाक्यं रचयतु — “I await your letter.” Arrange the words.
योजयतु — पत्राङ्गानि। Match letter part and example.
व्यये कृते वर्धत एव नित्यं ________ सर्वधनप्रधानम्॥ Complete the verse.

वाक्यव्यवहारः · Use it

स्वमित्राय वास्तविकं पत्रं लिखतु — पञ्चाङ्गयुक्तम्, अष्टवाक्यात्मकम्। एकां स्ववार्तां, एकं प्रश्नं, एकं सुभाषितं च योजयतु। शक्यं चेत् तत् पत्रं वस्तुतः प्रेषयतु!

Write a real letter to a friend — all five parts, at least eight sentences. Include one piece of your own news, one question, and one subhāṣita. If you can, actually send it: nothing motivates like a reply.