Level 6 · Lesson 3

क्षम्यताम्! चिन्ता मास्तु!
Apologising and reassuring: kṣamyatām, cintā māstu

क्षमायाचनं समाश्वासनं च — क्षम्यताम्, चिन्ता मास्तु, कोऽपि दोषः नास्ति।

How to apologise and how to put someone at ease.

श्रवणम् · Listen

विलम्बः चषकः च
 रमेशः —  क्षम्यताम् सुरेश, विलम्बेन आगतोऽस्मि। 
Forgive me, Suresh — I've come late.  
 सुरेशः —  चिन्ता मास्तु। उपविशतु। किं जातम्? 
Don't worry. Sit down. What happened?  
 रमेशः —  मार्गे महान् जनसम्मर्दः आसीत्। अर्धहोरां प्रतीक्षितवान्। 
There was a huge crowd on the road. I waited half an hour.  
 सुरेशः —  भवतु। इदानीं शान्त्या चायं पिबतु। 
Never mind. Now have your tea in peace.  
 रमेशः —  धन्यवादः… अहो! हस्तात् चषकः पतितः! पुनः क्षम्यताम्! 
Thank you… oh no! The cup slipped from my hand! Again, my apologies!  
 सुरेशः —  कोऽपि दोषः नास्ति। एतादृशं भवति एव। अन्यं चषकम् आनयामि। 
No harm done. These things happen. I'll bring another cup.  
 रमेशः —  भवान् क्षमाशीलः मित्रम् एव। 
You truly are a forgiving friend.  

विवरणम् · Explanation

“क्षम्यताम्” इति क्षमायाचनस्य शिष्टं रूपम् — ‘क्षमा क्रियताम्’ इति भावः। उत्तरे “चिन्ता मास्तु” “कोऽपि दोषः नास्ति” “एतादृशं भवति एव” इति समाश्वासनवचनानि। एतैः वचनैः संवादः मृदुः भवति।

क्षम्यताम् is the polished way to say sorry — a passive imperative, literally ‘let it be forgiven’, so you ask for forgiveness without even saying ‘I’. To reassure, you answer with चिन्ता मास्तु (‘don't worry’), कोऽपि दोषः नास्ति (‘no fault at all’), or the wonderfully human एतादृशं भवति एव (‘such things just happen’).

लघुदोषे “क्षम्यताम्” पर्याप्तम्। महति अपराधे “अहं क्षमां याचे” इति पूर्णवाक्यं वदेत्।

For small slips, क्षम्यताम् alone is enough. For a serious wrong, use the full sentence अहं क्षमां याचे — ‘I beg forgiveness’.

सुभाषितम् · Verse of the day

क्षमा शस्त्रं करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति। अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति॥

अर्थः — यस्य हस्ते क्षमा एव शस्त्रं, तं दुर्जनः किं करिष्यति? तृणरहिते स्थाने पतितः अग्निः स्वयम् एव शाम्यति।

If forbearance is the weapon in your hand, what can a wicked person do to you? A fire that falls where there is no grass goes out by itself. Anger needs fuel; patience starves it.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
क्षम्यताम्	please forgive (me)	passive imperative of क्षम्
चिन्ता	worry
विलम्बः	delay, lateness
दोषः	fault
चषकः	cup
जनसम्मर्दः	crowd of people
क्षमाशीलः	forgiving by nature

अभ्यासः · Practice

मित्रं विलम्बेन आगतम् — “क्षम्यताम्” इति वदति। भवान् किम् उत्तरं ददाति? A friend arrives late and apologises. Your reply?

________, अहं विलम्बेन आगतवती। (apologise) Fill the apology word.

वाक्यं रचयतु — “No harm done at all.” Arrange the words.

अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेव________॥ Complete the verse.

योजयतु। Match situation and phrase.

वाक्यव्यवहारः · Use it

एकं लघुनाटकं कल्पयतु — भवान् मित्रस्य पुस्तकं विस्मृतवान्। क्षमायाचनं करोतु, मित्रं च समाश्वासयतु। षड्वाक्यानि वदतु, उभे भूमिके स्वयम् एव अभिनयतु।

Improvise a mini-scene: you forgot to return a friend's book. Apologise; then switch roles and reassure. Speak at least six sentences, playing both parts aloud — apology and grace are both skills.