Level 5 · Lesson 8

कर्मणि प्रयोगः — कथ्यते, उच्यते
The passive voice I: it is said

कर्मणि प्रयोगस्य परिचयः — रामेण कथा कथ्यते।

Meet the passive pattern: रामेण कथा कथ्यते — the story is told by Rāma.

श्रवणम् · Listen

पाठशालायां संवादः
 गुरुः —  बालकाः, “रामः कथां कथयति” — इदं वाक्यं जानीथ। अधुना अन्यः प्रकारः — “रामेण कथा कथ्यते”। 
Children, you know the sentence ‘Rāma tells a story’. Now another way: ‘By Rāma the story is told’.  
 छात्रः —  अर्थः समानः एव वा? 
Is the meaning exactly the same?  
 गुरुः —  आम्, समानः। “मोहनः श्लोकं वदति” = “मोहनेन श्लोकः उच्यते”। 
Yes, the same. ‘Mohana recites a verse’ = ‘By Mohana the verse is recited’.  
 छात्रा —  अहम् अपि वदामि — “मया पाठः कथ्यते”! 
Let me try too — ‘By me the lesson is told’!  
 गुरुः —  साधु! कर्ता तृतीयायां भवति, कर्म प्रथमायां भवति। 
Excellent! The doer goes to the third case, the object to the first.  

विवरणम् · Explanation

एषः कर्मणि प्रयोगः। त्रीणि परिवर्तनानि — (१) कर्ता तृतीयां गच्छति: रामः → रामेण। (२) कर्म प्रथमां गच्छति: कथाम् → कथा। (३) क्रियापदं “-यते” रूपं गृह्णाति: कथयति → कथ्यते, वदति → उच्यते।

This is कर्मणि प्रयोगः, the passive construction. Three changes: (1) the doer (कर्ता) moves to the third case — रामः → रामेण; (2) the object (कर्म) moves to the first case — कथाम् → कथा; (3) the verb takes a -यते form — कथयति → कथ्यते, वदति → उच्यते.

वच्-धातोः रूपम् “उच्यते” इति — किञ्चित् भिन्नं दृश्यते, कण्ठस्थं करोतु। संस्कृतभाषायां कर्मणि प्रयोगः अतीव प्रियः — “गीतायाम् उच्यते…”, “शास्त्रे कथ्यते…” इति वाक्यानि सर्वत्र श्रूयन्ते।

The passive of वदति is the irregular-looking उच्यते — just memorise it. Sanskrit loves this construction: phrases like गीतायाम् उच्यते (it is said in the Gītā) and शास्त्रे कथ्यते (it is told in the śāstra) are everywhere.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
कथ्यते	is told	कथयति → कथ्यते
उच्यते	is said	वदति → उच्यते
कर्ता	the doer (agent)
कर्म	the object
कर्मणि प्रयोगः	passive construction
प्रकारः	way, manner
श्लोकः	verse

अभ्यासः · Practice

“रामः कथां कथयति” — कर्मणि प्रयोगे किम्? Turn it into the passive.

मोहनेन श्लोकः ________। (is recited) The verse is recited by Mohana.

कर्मणि प्रयोगे कर्ता कस्यां विभक्तौ भवति? Which case does the doer take in the passive?

वाक्यं रचयतु — “The story is told by the boy.” Arrange the words.

“मया पाठः कथ्यते” — अत्र कर्म किम्? In this sentence, which word is the object?

वाक्यव्यवहारः · Use it

त्रीणि वाक्यानि कर्तरि वदतु, ततः तानि एव कर्मणि परिवर्तयतु। यथा — “माता कथां कथयति” → “मात्रा कथा कथ्यते”। स्ववाक्यैः अभ्यासं करोतु — कः किं वदति? केन किम् उच्यते?

Say three active sentences, then convert each to the passive aloud: माता कथां कथयति → मात्रा कथा कथ्यते. Use your own daily material — who says what at home, and by whom is it said?