Level 5 · Lesson 7

कथा — सिंहः मूषकः च
Story 2: The lion and the mouse

द्वितीया कथा — कृदन्तैः सह कथनम्।

A graded story told with the participles you just learned.

श्रवणम् · Listen

कथा — सिंहः मूषकः च
 कथाकारः —  एकस्मिन् वने एकः महान् सिंहः वृक्षस्य अधः अस्वपत्। 
In a forest a great lion was sleeping under a tree.  
 कथाकारः —  तदा एकः लघुः मूषकः क्रीडन् सिंहस्य उपरि अधावत्। सिंहः क्रुद्धः भूत्वा मूषकम् अगृह्णात्। 
Then a little mouse, playing, ran over the lion. The lion, getting angry, seized the mouse.  
 मूषकः —  हे वनराज, मां मुञ्चतु! अहम् एकदा भवतः साहाय्यं करिष्यामि। 
O king of the forest, let me go! One day I will help you.  
 कथाकारः —  सिंहः हसन् तम् अमुञ्चत्। एकदा सः एव सिंहः व्याधस्य जाले बद्धः अभवत्। 
The lion, laughing, released him. One day that very lion was caught in a hunter's net.  
 कथाकारः —  धावन् मूषकः आगच्छत्। सः तीक्ष्णैः दन्तैः जालम् अकृन्तत्। सिंहः मुक्तः अभवत्। 
The mouse came running. With his sharp teeth he cut the net. The lion became free.  
 सिंहः —  लघुः अपि मित्रं महत् साहाय्यं करोति! 
Even a small friend gives great help!  

विवरणम् · Explanation

कथायां कृदन्तानि पश्यतु — “क्रीडन् मूषकः अधावत्” = मूषकः क्रीडति स्म, तदा एव अधावत्। “हसन् अमुञ्चत्”, “धावन् आगच्छत्”, “वेपमानः अवदत्” — एकं वाक्यं, द्वे क्रिये।

Watch the participles do narrative work: क्रीडन् … अधावत् (ran while playing), हसन् अमुञ्चत् (released him, laughing), धावन् आगच्छत् (came running). One sentence, two actions — this is what makes storytelling flow.

पुनःकथनस्य क्रमः — प्रथमं पात्राणि वदतु (सिंहः, मूषकः, व्याधः), ततः क्रियापदानि (अस्वपत्, अधावत्, अमुञ्चत्, अकृन्तत्), ततः सम्पूर्णा कथा। कृदन्तम् एकं न्यूनातिन्यूनं योजयतु!

Retelling routine: first name the characters (सिंहः, मूषकः, व्याधः), then the verb skeleton (अस्वपत्, अधावत्, अमुञ्चत्, अकृन्तत्), then the full story — and work in at least one participle of your own.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
सिंहः	lion
मूषकः	mouse
व्याधः	hunter
जालम्	net
वेपमानः	trembling	from वेपते
तीक्ष्णः	sharp
मुक्तः	freed, released
साहाय्यम्	help

अभ्यासः · Practice

मूषकः कथं सिंहस्य उपरि अधावत्? How did the mouse run over the lion?

सिंहः कथं मूषकम् अमुञ्चत्? In what manner did the lion release the mouse?

मूषकः ________ दन्तैः जालम् अकृन्तत्। (sharp) The mouse cut the net with sharp teeth.

वाक्यं रचयतु — “The running mouse came.” Arrange the words.

कथायाः नीतिः का? What is the moral of the story?

वाक्यव्यवहारः · Use it

पुस्तकं पिधाय कथां पुनः वदतु। एतानि पदानि एव साहाय्यं कुर्वन्तु — वने, सिंहः, मूषकः, जालम्, दन्ताः, मुक्तः। कथनसमये त्रीणि कृदन्तानि (क्रीडन्, हसन्, धावन् इत्यादीनि) अवश्यं योजयतु।

Close the book and retell the story from these cue words: वने, सिंहः, मूषकः, जालम्, दन्ताः, मुक्तः. Challenge: include at least three participles (क्रीडन्, हसन्, धावन्, वेपमानः…) as you narrate.