Level 5 · Lesson 2

तरतमभावः
More and most: comparing with तर and तम

तर-तम-प्रत्ययाभ्यां तुलना — उन्नततरः, उन्नततमः।

Compare things with -तर (more) and -तम (most), plus the fifth case.

श्रवणम् · Listen

मार्गे संवादः
 गोपालः —  मोहन, पश्य! एषः वृक्षः उन्नतः। 
Mohana, look! This tree is tall.  
 मोहनः —  आम्, परन्तु सः वृक्षः अस्मात् वृक्षात् उन्नततरः। 
Yes, but that tree is taller than this one.  
 गोपालः —  उद्यानस्य मध्ये स्थितः वृक्षः तु उन्नततमः! 
But the tree standing in the middle of the garden is the tallest!  
 मोहनः —  इदं फलं मधुरम्। तत् फलं मधुरतरम्। 
This fruit is sweet. That fruit is sweeter.  
 गोपालः —  मम मातुः मोदकः तु मधुरतमः! 
But my mother's modaka is the sweetest!  
 मोहनः —  सत्यम्! भवतः माता पाके कुशलतमा। 
True! Your mother is the most skilled at cooking.  

विवरणम् · Explanation

द्वयोः तुलनायां विशेषणे “तर” योजयतु — उन्नतः → उन्नततरः, मधुरम् → मधुरतरम्। बहुषु तुलनायां “तम” योजयतु — उन्नततमः, मधुरतमम्। स्त्रीलिङ्गे — उन्नततरा, कुशलतमा।

To say MORE of a quality (comparing two), add -तर: उन्नतः → उन्नततरः (taller). To say MOST (of many), add -तम: उन्नततमः (tallest). They agree like any adjective: feminine उन्नततरा, कुशलतमा; neuter मधुरतरम्, मधुरतमम्.

“than” इति अर्थे पञ्चमी विभक्तिः भवति — सः वृक्षः अस्मात् वृक्षात् उन्नततरः। गजः अश्वात् बलवत्तरः। “among” इति अर्थे सप्तमी — ग्रामे एषः अश्वः सुन्दरतमः।

The thing you compare against goes in the fifth case (पञ्चमी), which you already know from Level 3: अश्वात् = than the horse. With -तम, the group goes in the seventh case: ग्रामे सुन्दरतमः = the most beautiful in the village.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
उन्नततरः	taller	उन्नत + तर
उन्नततमः	tallest	उन्नत + तम
मधुरतरम्	sweeter (n.)
बलवत्तरः	stronger	बलवत् + तर
कुशलतमा	most skilled (f.)
विशालः	big, vast
मोदकः	modaka, a sweet
पाकः	cooking

अभ्यासः · Practice

गजः अश्वात् ________। An elephant is stronger than a horse.

तुलनायां (than) का विभक्तिः भवति? Which case marks the thing compared against?

हिमालयः भारते ________ पर्वतः। (tallest) The Himālaya is the tallest mountain in India.

वाक्यं रचयतु — “This fruit is sweeter than that fruit.” Arrange the words.

सीता गाने ________। (most skilled, f.) Sītā is the most skilled at singing.

वाक्यव्यवहारः · Use it

त्रीणि वाक्यानि वदतु — एकं “तर”-युक्तं, एकं “तम”-युक्तं, एकं पञ्चमी-युक्तम्। यथा — मम ग्रामः नगरात् लघुतरः, परन्तु रमणीयतमः!

Make three spoken sentences: one with -तर, one with -तम, one using पञ्चमी for ‘than’. For example: मम ग्रामः नगरात् लघुतरः, परन्तु रमणीयतमः! Compare your own town, food, friends.