प्रातःकाले उत्तिष्ठामि
When? — the locative of time

प्रातःकाले, मध्याह्ने, सायङ्काले, रात्रौ — काले सप्तमी।

Points of time ride the same case as places: प्रातःकाले — in the morning.

श्रवणम् · Listen

दिनचर्या
 गुरुः —  राम, त्वं कदा उत्तिष्ठसि? 
Rāma, when do you get up?  
 रामः —  अहं प्रातःकाले षड्वादने उत्तिष्ठामि। 
I get up in the morning at six o'clock.  
 गुरुः —  कदा पठसि? 
When do you study?  
 रामः —  प्रातःकाले विद्यालये पठामि, सायङ्काले गृहे पठामि। 
In the morning I study at school, in the evening at home.  
 गुरुः —  मध्याह्ने किं करोषि? 
What do you do at noon?  
 रामः —  मध्याह्ने भोजनं करोमि। रात्रौ नववादने शयनं करोमि। 
At noon I have my meal. At night I go to bed at nine.  

विवरणम् · Explanation

स्थानम् इव कालः अपि सप्तम्याम् — प्रातःकाले · मध्याह्ने · सायङ्काले · रात्रौ। प्रश्नः “कदा?” इति। द्वितीये स्तरे “षड्वादने” इति वदामः — तत् अपि सप्तमी एव!

When? gets the same case as where? — time sits in सप्तमी: प्रातःकाले (in the morning), मध्याह्ने (at noon), सायङ्काले (in the evening). Even your Level-2 clock phrase षड्वादने (at six) was secretly a locative.

“रात्रिः” इति इकारान्तः स्त्रीशब्दः — तस्य सप्तमी “रात्रौ” इति। एकं वाक्यं कण्ठस्थं करोतु — “रात्रौ चन्द्रः आकाशे भवति।” एकस्मिन् वाक्ये कालः स्थानं च!

रात्रि (night) is an i-stem feminine; its locative is रात्रौ. Memorise one sentence holding both time and place: रात्रौ चन्द्रः आकाशे भवति — at night the moon is in the sky.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
प्रातःकालः	morning	सप्तमी: प्रातःकाले
मध्याह्नः	noon, midday
सायङ्कालः	evening
रात्रिः	night	सप्तमी: रात्रौ
कदा	when?
चन्द्रः	moon

अभ्यासः · Practice

अहं ________ उत्तिष्ठामि। (प्रातःकालः) I get up in the morning.

वयं ________ शयनं कुर्मः। (रात्रिः) We sleep at night.

वाक्यं रचयतु — “In the evening the boy plays in the park.” Arrange the words. Time first sounds most natural.

कालं क्रियया योजयतु। Match each time with the usual activity.

त्वं ________ विद्यालयं गच्छसि? — प्रातःकाले। When do you go to school? — In the morning.

वाक्यव्यवहारः · Use it

स्वदिनचर्यां वदतु — चत्वारि वाक्यानि, प्रत्येकं काले आरभताम् — “प्रातःकाले अहं …। मध्याह्ने …। सायङ्काले …। रात्रौ …।” स्थानम् अपि योजयतु — “सायङ्काले अहम् उद्याने क्रीडामि” इति।

Narrate your day in four sentences, each opening with a time word and, where you can, carrying a place too: प्रातःकाले अहं गृहे चायं पिबामि। मध्याह्ने… This is your Level-2 routine, now with cases switched on.