बालकाय फलं ददामि
Giving — the dative of the receiver

कस्मै ददासि? — बालकाय! दाने चतुर्थी विभक्तिः।

The person who receives takes चतुर्थी (‑आय): बालकाय ददाति.

श्रवणम् · Listen

फलविभागः
 माता —  राम, एतानि फलानि गृहाण। 
Rāma, take these fruits.  
 रामः —  कस्मै ददामि, अम्ब? 
Whom shall I give them to, mother?  
 माता —  एकं फलं बालकाय देहि, एकं बालिकायै देहि। 
Give one fruit to the boy and one to the girl.  
 रामः —  मह्यं किम् अपि नास्ति वा? 
And nothing for me?  
 माता —  तुभ्यम् अपि एकं ददामि! 
I will give one to you too!  
 रामः —  धन्यवादः! मह्यं मधुरं फलं रोचते। 
Thank you! I like sweet fruit.  

विवरणम् · Explanation

यः जनः किम् अपि प्राप्नोति, सः चतुर्थीं विभक्तिं प्राप्नोति। बालकः → बालकाय · छात्रः → छात्राय · बालिका → बालिकायै। प्रश्नः — “कस्मै ददाति?” इति।

When you give, the receiver wears चतुर्थी, the fourth case: ‑अ words take ‑आय (बालकाय, छात्राय), feminine ‑आ words take ‑आयै (बालिकायै). The question is कस्मै? — to whom?

“मह्यम्” = मम कृते, “तुभ्यम्” = तव कृते। “मह्यं रोचते” इति विशेषप्रयोगः — यत् रोचते तत् प्रथमायाम्, यस्मै रोचते सः चतुर्थ्याम्!

मह्यम् (to me) and तुभ्यम् (to you) are the dative pronouns. They also power the lovely idiom for liking: मह्यं फलं रोचते — the fruit is pleasing to me. The thing liked is the subject; the liker takes चतुर्थी.

शब्दाः · Vocabulary

शब्दः	Meaning	टिप्पणी · Note
ददाति	gives	अहं ददामि, त्वं ददासि
देहि	give! (to a friend)
कस्मै	to whom?
मह्यम् / तुभ्यम्	to me / to you
छात्रः	student
रोचते	is pleasing to	liker in चतुर्थी: मह्यं रोचते

अभ्यासः · Practice

शिक्षकः ________ पुस्तकं ददाति। (छात्रः) The teacher gives a book to the student.

अहं ________ जलं ददामि। (बालकः) I give water to the boy.

वाक्यं रचयतु — “Mother gives milk to the girl.” Arrange the words.

________ ददासि एतत् पुस्तकम्? To whom are you giving this book?

________ संस्कृतं रोचते। (to me) I like Sanskrit — Sanskrit is pleasing to me.

वाक्यव्यवहारः · Use it

भवान्/भवती गृहे कस्मै किं ददाति? त्रीणि वाक्यानि वदतु — “अहं … ददामि” इति। ततः एकं वाक्यं वदतु — “मह्यं … रोचते” इति।

Say three giving sentences about your own home — who receives what from you (अहं जनकाय चायं ददामि…). Then declare one thing you love: मह्यं … रोचते।